kararara.com

Yargı Kararı Arama Motoru

 

 

Ana Sayfa      Karar Ekle      Hakkımızda      İletişim      Arama Yardımı

 

 

 

 

 

 

 

 

DANIŞTAY Karar Yılı Karar No Esas Yılı Esas No Karar Tarihi
BİRİNCİ DAİRE 1991 38 1991 8 13/03/1991
 
1-) İHRACATTA VERGİ İADELERİNİN GERİ ALINMASI İŞLEMLERİ SIRASINDA ZA-
MANAŞIMI VE KANUNİ TEMSİLCİLER HAKKINDA YÜRÜTÜLECEK TAKİP USULÜNDE YAL
NIZ 6183 SAYILI YASA HÜKÜMLERİNİN UYGULANMASI GEREKTİĞİ,
2-) MEVZUATA AÇIKCA AYKIRI OLARAK VEYA DIŞSATIMCININ GERÇEK DIŞI VE YA
NILTICI BİLGİ VE BEYANLARINA DAYANILARAK ÖDENDİĞİ SAPTANAN İHRACATTA
VERGİ İADELERİNİN HER ZAMAN 6183 SAYILI YASANIN 37.MADDESİNE GÖRE VERİ
LECEK BİR AYLIK ÖDEME SÜRESİ İÇİNDE İSTENEBİLECEĞİ,
3-) BEŞYILLIK TAHSİL ZAMANAŞIMININ, BİR AYLIK ÖDEME SÜRESİNİN BİTİM TA
RİHİ VADE GÜNÜ OLDUĞUNDAN BU TARİHİ İZLEYEN TAKVİM YILI BAŞINDAN İTİBA
REN İŞLEMEYE BAŞLAYACAĞI,
4-) ANONİM ŞİRKET TÜZEL KİŞİLİĞİNDEN TAHSİL OLANAĞI KALMAYAN İHRACATTA
VERGİ İADESİ ALACAKLARININ TAHSİL İŞLEMLERİ SIRASINDA, KANUNİ TEMSİLCİ
LER İÇİN 6183 SAYILI YASA HÜKÜMLERİNE GÖRE DOĞRUDAN TAKİBAT YAPILMASI
OLANAĞI BULUNMADIĞI HK.(*)<
İstişari düşünce isteminin konusunu, ihracatta vergi iadesi mevzuatı-
nın yanlış uygulanmasından ya da ihracatçı adına yanıltıcı bilgi ve
belge verilmesinden dolayı gereksiz veya haksız olarak ödenen ihracat-
ta vergi iadelerinin geri alınması işlemleri sırasında zamanaşımı ve
kanuni temsilciler hakkında yürütülecek takip usulü konularında izlene
cek hukuki yolun ne olduğu hususları oluşturmaktadır.
İhracatımızı geliştirmek ve özendirmek, ürünlerimize dışpazarlarda re-
kabet gücü kazandırmak amacını taşıyan ihracatta (dışsatımda) vergi ia
desi uygulaması, 27.6.1963 günlü ve 261 sayılı İhracatı Geliştirmek
Amacı İle Vergilerle İlgili Olarak Hükümetçe Alınacak Tedbirlere Dair
Kanunun 1.maddesiyle 28.7.1967 günlü 933 sayılı Kalkınma PLanının Uygu
lanması Esaslarına Dair Kanunun 3/c, 4 ve 13.maddelerinin Bakanlar Ku-
ruluna verdiği yetkiye dayanılarak ve Yüksek Planlama Kurulunun görüşü
alınarak çıkarılan ihracatta vergi iadesi kararları ve bu kararlara
ilişkin tebliğ hükümlerine göre yürütülmektedir.
261 sayılı Yasanın 1.maddesinin (a) bendinde ihraç edilen malların dış
satım fiyatlarına giren ve belgelerle belirlenecek vergi, resim, harç
ve benzeri yükümlülükleri; bağışıklık ve ayrıcalıklar tanımak, ya da
iade suretiyle tamamen ya da kısmen gidermeye ve bu amaçla gerekli
usulleri saptamaya, bunların uygulanmasını sağlayacak koşulları hazır-
lamaya bu usul ve koşullarda gerekli değişiklikler yapmaya Bakanlar Ku
rulunun yetkili olduğu açıklanmıştır. 933 sayılı Yasanın 3/c maddesin-
de ihracatın kalkınma planı ve yıllık programlar dairesinde geliştiril
mesi ve düzenlenmesi için gerekli önlemlerin Bakanlar Kurulu kararname
leriyle alınacağı, aynı Yasanın 13.maddesinde de 261 sayılı Yasanın 1.
maddesinde yazılı Kararnamelerin çıkarılmasından önce Yüksek Planlama
Kurulunun mütalaasının alınması gerektiği öngörülmüştür.
İhracatta vergi iadesi kavramı ilk kez 9.9.1975 günlü ve 7/10624 sayı-
lı Bakanlar Kurulu Kararıyla yürürlüğe konulan İhracatta Vergi İadesi
Kararıyla teşvik mevzuatı içinde yerini almıştır. Bakanlar Kurulu bu
Kararında ihracatta vergi iadesi teşvikinin, 261 ve 933 sayılı Yasala-
rın yukarıda metni açıklanan maddelerinin kendisine verdiği yetkiyi
kullanarak, Türkiye'den ihraç edilen ya da bu karara göre ihraç edil-
miş sayılan madde ve mamullerin ihracatçısına ödenmesini öngörmüştür.
Söz konusu 7/10624 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ve bu Karara ek karar
lar 28.11.1986 günlü 86/11237 sayılı İhracatta Vergi İadesi Kararıyla
yürürlükten kaldırılmıştır. 1.1.1987 gününde yürürlüğe giren İhracatta
Vergi İadesi Kararının 1.maddesinde ise ihracatta vergi iadesi, ihraç
edilen malların maliyetine girmiş bulunan ve karara ekli "Mali Yükler
Listesinde" yer alan vergi resim ve harçlar ile benzeri etki yapan yük
lerin ihracattan sonra ihracatçısına ödenmesi şeklinde tanımlanmıştır.
Her iki Kararnamenin kapsamı da 86/11237 sayılı İhracatta Vergi İadesi
Kararının 19.2.1987 günlü 87/11509 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla de
ğişik Geçici 1.maddesinde belirlenmiştir.
Bu duruma göre ihracatta vergi iadesi, Devletin ihracatçılara belli
şartlarda ve oranlarda ödemeyi öngördüğü teşvik önlemi niteliğinde bir
subvansiyondur.
261 sayılı Yasanın 1.maddesinin son fıkrası, dışsatımve diğer hizmet-
lerden dolayı vergi iadesi olanaklarından haksız olarak yararlanıldığı
nın saptanması halinde, bu yolla elde edilen vergi iadelerinin ilgili-
lerden 6183 sayılı Yasa hükümleri uyarınca geri alınacağını hükme bağ-
lamıştır.
Gereksiz yere ödendiği saptnanan ihracatta vergi iadelerinin geri alın
ması konusu ihracatta vergi iadesi kararlarında da yer almıştır. İlk
olarak 7/10624 sayılı Kararın yanlış ve fazla ödemelerin geri alınması
başlığıyla düzenlenen 26.maddesinde vergi iadesi mevzuatının yanlış uy
gulanmasından ya da ihracatçı adına yanıltıcı bilgi ve belge verilme-
sinden dolayı gereksiz olarak ödenen vergi iadelerinin, Amme Alacakla-
rının Tahsil Usulü Hakkında Kanun ve vergi mevzuatı çerçevesinde geri
alınacağı yolunda bir hükme yer verilmiş iken yürürlükte bulunan 86/
11237 sayılı İhracatta Vergi İadesi Kararının aynı başlıkla düzenlenen
12.maddesinin birinci ve ikinci fıkraları, "Vergi iadesi mevzuatının
yanlış uygulanmasından dolayı gereksiz olarak ödenen vergi iadeleri
6183 sayılı Kanun hükümleri çerçevesinde geri alınır.
İhracatçı adına yanıltıcı bilgi ve belge verilmesinden dolayı gereksiz
olarak ödenen vergi iadeleri de ödendikleri tarihten itibaren 6183 sa-
yılı Amme Alacakları Tahsili Usulü Hakkında Kanuna göre hesaplanacak
gecikme zammı ile birlikte aynı Kanun hükümleri çerçevesinde geri alı-
nır" hükmünü taşımaktadır.
Söz konusu hükümlerin birlikte değerlendirilmesinden ortaya çıkan so-
nuç, ihracatta vergi iadesinden gereksiz veya haksız yararlandırıldığı
nın saptanması halinde bu yolla elde olunan vergi iadelerinin geri
alınması işlemleri sırasında uygulanacak takip usulünün 6183 sayılı Ya
sa hükümleri olduğudur.
6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun Devlete, il
özel idarelerine ve belediyelere ait kamu alacaklarının takip ve tah-
sil usulü esaslarını düzenleyen geniş kapsamlı bir usul kanunudur. An-
cak ihracatı teşvik mevzuatına göre yürütülen kamu hizmetlerinin uygu-
lanmasından kaynaklanması nedeniyle kamu alacağı niteliğinde sayılan
ve 261 sayılı Yasada yer alan hüküm gereğince de haksız yere ödendiği-
nin saptanması halinde 6183 sayılı Yasaya göre tahsili gereken ihracat
ta vergi iadesinin yukarıda yapılan tanımından da açıkca anlaşılacağı
üzere vergi, resim harç ve benzeri mali yüküm niteliği taşımadığı da
açıktır. Bu nedenle haksız yere ödenen ihracatta vergi iadelerinin il-
gililerden geri alınması sırasında gümrük ve tekel idareleri tarafın-
dan alınan vergi ve resimler dışındaki, vergi, resim ve harçları kap-
samına alan 213 sayılı Vergi Usul Kanunu hükümlerini uygulama olanağı
bulunmamaktadır.
6183 sayılı Yasanın 37.maddesinde, kamu alacaklarının özel yasalarında
belli edilen süre içinde ödeneceği, özel yasalarında ödeme zamanı sap-
tanmamışsa Maliye Bakanlığınca belirtilecek usule göre yapılacak teb-
liğden itibaren bir ay içinde ödeneceği, bu ödeme müddetinin son günü-
nün kamu alacağının vadesi günü olduğu hükme bağlanmış, aynı Yasanın
51.maddesinde, kamu alacağının ödeme müddeti içinde ödenmeyen kısmına
vade gününü takip eden günden itibaren gecikme zammı uygulanacağı be-
lirtilmiştir.
İhracatta vergi iadelerinin geri alınmasıyla ilgili mevzuatta söz konu
su bu meblağın hangi sürede geri alınacağı belirlenmiş değildir. 86/
11237 ihracatta Vergi İadesi Kararının 12.maddesinin ikinci fıkrasında
yer alan, ihracatçı adına yanıltıcı bilgi ve belge verilmesinden dola-
yı gereksiz olarak ödenen vergi iadelerinin de ödendikleri tarihten
itibaren 6183 sayılı Yasaya göre hesaplanacak gecikme zammıyla birlik-
te geri alınacağı yolundaki hükmünde de herhangi bir ödeme zamanı veya
vade tarihi saptanmış değildir. Bu hükümle ihracatçının yanıltıcı bil-
gi ve belgeye dayalı olarak elde ettiği ihracatta vergi iadelerinin ge
ri alınması işlemlerinde farklı bir uygulama getirilmesi gerektiği dü-
şüncesinden hareket edilerek ihracatçının kötü niyete dayalı olarak el
de ettiği bu meblağın ödendikleri tarihten itibaren faiziyle birlikte
geri alınmak istenmesi amaçlanmaktadır. Aksi halin kabulünün 6183 sayı
lı Yasada yer alan gecikme zammı kavramına uygun düşmeyeceği açıktır.
Bu durumda gerek 7/10624 sayılı Karar kapsamına giren gerekse 87/11509
sayılı Kararla değişik 86/11237 sayılı Karar kapsamında bulunan ihra-
catta vergi iadelerinin gereksiz veya haksız olarak ödendiğinin saptan
ması halinde bunların geri alınması sırasında, öncelikle tahsile yetki
li merci tarafından 6183 sayılı Yasanın 37.maddesine göre usulüne uy-
gun biçimde düzenlenen bir tebliğnameyle ilgililere bir aylık ödeme
süresi verilmesi, bu tebligata rağmen kamu alacağı ödenmediği takdir-
de, anılan Yasanın 51.maddesi hükmü gereğince uygulanacak gecikme zam-
mıyla birlikte yine aynı Yasanın 54,55 ve devamı maddeleri hükümleri
uyarınca ödeme emri düzenlenerek cebren takip ve tahsil yoluna gidilme
si sözkonusu olacaktır.
Bütün bu açıklamalardan da anlaşılacağı üzere duraksama konularını teş
kil eden zamanaşımı ve kanuni temsilciler hakkında yürütülecek takip
usulü konusunda da sadece 6183 sayılı yasada yer alan düzenlemeye bak-
mak gerekecektir.
6183 sayılı Yasanın 102.maddesinde tahsil zamanaşımı başlığıyla para
cezalarına ait özel kanunlarındaki zamanaşımı hükümleri saklı kalmak
şartıyla bu Yasa kapsamına giren bütün kamu alacaklarının, vadesinin
rastladığı takvim yılını izleyen takvim yılı başından itibaren beş yıl
içinde tahsil edilmezse zamanaşımına uğrayacağı hükme bağlanmış, 103.
maddesinde tahsil zamanaşımının kesileceği haller tek tek sayılarak
kesilme halinin hukuki sonuçları açıklanmış ve 104.maddesinde de bu za
manaşımını durduran nedenler ve sonuçları düzenlenmiştir. Hiç şüphesiz
tahsil zamanaşımıyla ilgili bu hükümlerin ihracatta vergi iadelerinin
geri alınması işlemlerinde uygulanması esastır. Her iki ihracatta ver-
gi iadesi kararı kapsamına giren alacaklar yönünden tahsil zamanaşımı-
nın başlangıç tarihi, 6183 sayılı Yasanın 37.maddesine göre verilen
bir aylık ödeme süresinin bitim tarihi vade günü olduğundan bu tarihi
izleyen takvim yılı başı olacaktır.
Öte yandan tahakkuk zamanaşımı konusunda 6183 sayılı Yasada herhangi
bir düzenleme bulunmamaktadır. Bu halde de konunun özelliği de dikkate
alınarak iadri işlemlerin geri alınması hususundaki Danıştay İçtihatla
rının irdelenmesi ve öğretide ve uygulamada yer alan bilgilerden yarar
lanılması gerekecektir.
Uygulamada ihracatçının beyanlarına göre ödenen ihracatta vergi iadele
rinin 6183 sayılı Yasa hükümleri göre geri alınabilmesi için 261 sayı-
lı Yasada da belirtildiği gibi vergi iadesi olanaklarından haksız ola-
rak yararlanıldığının saptanması gerekir. Gerek ihracatta vergi iadesi
mevzuatının yanlış uygulandığının gerekse ihracatçı adına yanıltıcı
bilgi ve belge verildiğinin açıkca saptanabilmesi için de ilgili ele-
manları tarafından incelemeler yapılmakta ve inceleme raporları düzen-
lenmektedir. Bu şekilde hukuka aykırılığı idarece saptanan idari işlem
lerin idare tarafından geri alınabileceği hele idarenin hukuka aykırı
işlemine idare edilenin gerçek dışı beyanı ve hilesi neden olmuşsa bu
işlemlerin kazanılmış bir hak doğurmayacağı ve her zaman idare tarafın
dan geri alınabileceği öğretide kabul edilmiş bir olgudur. Nitekim Da-
nıştay İçtihatları Birleştirme Kurulunun 1971/36 sayılı Kararının so-
nuç kısmında bu gerçek açık bir biçimde vurgulanmıştır.
Bu nedenle mevzuata açıkca aykırı olarak veya ihracatçının gerçek dışı
ve yanıltıcı bilgi ve beyanlarına dayanılarak ödendiği inceleme rapor-
larıyla saptanan ihracatta vergi iadelerinin her zaman 6183 sayılı Ya-
sanın 37.maddesine göre verilecek bir aylık ödeme süresi içinde geri
istenmesi mümkün bulunmaktadır.
Duraksama konularından ikincisini teşkil eden kanuni temsilciler hak-
kındaki sorunun, anonim şirket tüzel kişiliğinden tahsil olanağı kalma
yan ihracatta vergi iadesi alacaklarının takip ve tahsilinde izlenecek
hukuki yolun ne olduğu konusunda ortaya çıktığı anlaşıldığından konu
anonim şirketlere hasren incelendi.
Tüzel kişiliği idare ve temsil eden kanuni temsilciler, 6183 sayılı Ya
sanın 3.maddesinde yer alan kamu (amme) borçlusu tanımına göre borçlu
olarak genel anlamda sayılmış bulunmakta ise de, bunların ne şekilde
takibata anılacakları hususnda diğer maddelerde herhangi bir hükme yer
verilmemiştir. Aslında kamu borçlularını belirleyen bu madde limited
şirket ortakları sayılmadığı halde 6183 sayılı Yasanın 35.maddesindeki
düzenlemeye göre kanuni temsilci durumunda olsun olmasın limited şir-
ket ortaklarının şirketten tahsil olanağı kalmayan kamu borçlarından
dolayı payları oranında kişisel olarak da sorumlu oldukları belirtil-
miştir. Ancak anonim şirketler yönünden 6183 sayılı Yasada böyle bir
hükme bile yer verilmiş değildir.
6183 sayılı Yasada, kamu alacaklarının, yürütülen kamu hizmetlerinin
gereği olarak, özel hukuk ilişkilerinden kaynaklanan alacaklardan fark
lı usulle tahsili öngörülmüş ve bu Yasa kapsamında bulunan alacakların
kamu gücüne dayanılarak re'sen tahsili konusunda idareye yetki tanın-
mıştır. Ancak kamu alacaklarının tahsili konusunda idareye tanınan bu
yetki, sınırsız olmayıp, 6183 sayılı Yasada belirtilen takip ve tahsil
usulleriyle sınırlı olarak kullanılabilir. İdarece, anılan Yasayla ve-
rilen yetkinin yasada öngörülmeyen şekilde kullanılarak kamu alacakla-
rının tahsili yoluna gidilebileceğini kabule olanak bulunmamaktadır.
6183 sayılı Yasadaki usullerle tahsiline olanak kalmayan kamu alacakla
rının, alacakların tahsilini sağlayabilecek özel hukuk hükümlerine gö-
re takip edilebileceği de açıktır.
Belirtilen nedenlerle 6183 sayılı Yasada öngörülmemiş olması nedeniyle
anonim şirket tüzel kişiliğinin mal varlığından tahsil olanağı kalma-
yan ihracatta vergi iadesi alacaklarından dolayı, anonim şirketlerin
idare ve temsilini düzenleyen Türk Ticaret Kanununun 317.maddesiyle be
lirlenen ve kamu borçlusu sıfatını taşıyan kanuni temsiller hakkında
yine aynı Yasanın 336.maddesinden kaynaklanan sorumluluklarından bahis
le 6183 sayılı Yasa hükümlerine göre takibat yapılması olanağı yoktur.
Bu halde ihracatta vergi iadesini tahsil edemediği şirketin yönetim
kurulu üyelerini sorumlu gören idarenin, sorumlulukları Türk Ticaret
Kanununda düzenlenmiş olan anonim şirket yönetim kurulu üyeleri hakkın
da özel hukuk hükümlerine göre adli yargı yerinde dava açması mümkün-
dür.
Sonuç olarak;
a-) Vergi, resim, harç ve benzeri mali yüküm niteliğini taşımaması ne-
deniyle 213 sayılı Vergi Usul Kanunu kapsamında bulunmayan kamu alacak
larından olan ihracatta vergi iadelerinin geri alınması işlemleri sıra
sında zamanaşımı ve kanuni temsilciler hakkıında yürütülecek takip usu
lünde sadece 6183 sayılı Yasa hükümlerinin uygulanması gerektiği,
b-) İhracatta vergi iadesi mevzuatına açıkca aykırı olarak veya ihra-
catçının gerçek dışı ve yanıltıcı bilgi ve beyanlarına dayanılarak
ödendiği inceleme raporlarıyla saptanan ihracatta vergi iadelerinin
her zaman 6183 sayılı Yasanın 37.maddesine göre verilecek bir aylık
ödeme süresi içinde istenebileceği,
c-) Gerek yürürlükte bulunan gerekse yürürlükten kalkan ihracatta ver-
gi iadesi kararlarının kapsamına giren alacaklar yönünden beş yıllık
tahsil zamanaşımının, 6183 sayılı Yasanın 37.maddesine göre verilen
bir aylık ödeme süresinin bitim tarihi vade günü olduğundan bu tarihi
izleyen takvim yılı başından itibaren işlemeye başlayacağı,
d-) 6183 sayılı Yasada öngörülmemiş olması karşısında, anonim şirket
tüzel kişiliğinden tahsil olanağı kalmayan ihracatta vergi iadesi ala-
caklarının tahsil işlemleri sırasında, Türk Ticaret Kanununun 317 ve
336.maddeleri hükümlerinden kaynaklanan sorumluluklarından dolayı ve
sırf kamu borçlusu sıfatını taşımaları nedeniyle kanuni temsilciler
hakkında 6183 sayılı Yasa hükümlerine göre doğrudan takibat yapılması
olanağı bulunmadığı, mütalaa kılındı.
(DAN-DER, SAYI:82-83)

BŞ/SE

 

 

 

Bu site telif yasaları kapsamında koruma altındadır.

Site içeriğinin ticari amaçla kopyalanması ve kullanılması yasaktır.

Copyright 2010 BETA