kararara.com

Yargı Kararı Arama Motoru

 

 

Ana Sayfa      Karar Ekle      Hakkımızda      İletişim      Arama Yardımı

 

 

 

 

AİHM
KARKIN - TÜRKİYE DAVASI

İlgili Kavramlar

ADİL YARGILANMA HAKKI
HAKKANİYETE UYGUN BİR TATMİN
İFADE ÖZGÜRLÜĞÜ

İçtihat Metni

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ
KARKIN - TÜRKİYE DAVASI (Başvuru no: 43928/98)

NİHAİ KARARININ ÖZET ÇEVİRİSİ
STRASBOURG
23 Eylül 2003

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan ve (43928/98) başvuru no'lu davanın nedeni Bayanı Karkın'ın (başvuran) Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne 20 Temmuz 1998 tarihinde Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 25. maddesi uyarınca yapmış olduğu başvurudur. Başvuran Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AÎHM) önünde Ankara Barosu avukatlarından M.Bayar tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

Başvuran Bayram Karkın 1973 doğumlu olup, T.C. vatandaşıdır ve Ankara'da ikamet etmektedir. Olayların meydana geldiği esnada DİSK/Nakliyat İş Sendikasında sekreter olarak görev yapmaktadır.

22 Mart 1997 tarihinde HADEP'in organize ettiği Nevruz Kutlamaları sırasında DİSK/Nakliyat İş Sendikasında görevli başvuran sendikacı olarak bir konuşma yapmıştır.

22 Nisan 1997'de Bilirkişi tarafından 22 Mart 1997'de düzenlenen gösterinin bant kayıtlarını içeren yazılı metinler Ankara Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Başsavcılığına iletilmiştir. Bilirkişi başvuranın konuşmasının 9. ve 11. sayfalarda yer aldığını yalanlamaktadır.

DGM Cumhuriyet Başsavcısı tarafından 7 Temmuz 1997'de hazırlanan iddianame ile başvuran TCK'nın 312§2 maddesi gereğince halkı: sınıf, din, mezhep veya bölge farklılığı gözeterek kin ve düşmanlığa tahrik etmek suçuyla itham edilmiştir.

DGM 22 Ekim 1997'deki kararıyla TCK'nın 312§2 maddesi gereğince başvuranı bir yıl hapis ve 860.000 TL. para cezasına mahkum etmiştir.

17 Aralık 1997'de.Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı temyiz edilen karara ilişkin "delillerin ve görülen davanın " onanması isteğini belirtmiştir.

21 Ocak 1998 tarihinde Yargıtay, yerel mahkeme kararını onamıştır.

HUKUK AÇISINDAN

1. AİHS'NİN 10. MADDESİNİN İHLAL EDİLMESİNE İLİŞKİN

Başvuran, hakkında verilen mahkumiyet kararı ile düşünce ve ifade özgürlüğü ile örgütlenme ihlal edildiğini öne sürmekte, bu yönde AİHS'nin 9. ve 10. maddelerine gönderme de bulunmaktadır. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi bu şikayetleri AİHS'nin 10. maddesi çerçevesinde inceleme kararı almıştır.

A. Müdahalenin varlığı

AİHM, başvurana TCK'nın 312 § 2 maddesine dayalı olarak verilen bir yıl hapis cezası ile ifade özgürlüğüne bir "müdahale" yapıldığını kaydetmektedir.

B. Müdahalenin haklı olup olmadığı

Benzer müdahalenin AİHS'nin 10. maddesi uyarınca "yasayla öngörülmesi", Sözleşmenin 19. maddesinde yer alan ve bir veya birden çok meşru amacı öngörmesi ve "demokratik bir toplum için gereklilik arz etmesi" gerekmektedir. Mahkeme bunları sırasıyla inceleyecektir.

1. Yasayla öngörme

AİHM, TCK'nın 312 § 2 maddesi uyarınca başvurana verilen mahkumiyet kararını hatırlatmakta, yapılan bu müdahalenin "yasayla" öngörüldüğünü belirtmektedir. Bu karara itirazda bulunulmamıştır.

2. Meşru amaç

Hükümet mahkumiyet kararının AİHS'nin 10 § 2 maddesinde yer alan ifade özgürlüğü ilkesine uygun olarak verildiğini savunmaktadır. Mahkemenin bu yöndeki içtihatlarına göndermede bulunan Hükümet, (Bkz. Zana-Türkiye kararı, 25 Kasım 1997, 1997-VII, §§ 10 ve 61, Sürek-Türkiye kararı (no:1) 26682/95, § 52, AİHM 1999-IV ve Sürek-Türkiye kararı (no:3) 24735/94, § 31, 8 Temmuz 1999) yapılan müdahalenin ulusal güvenlik, kamu emniyeti, ulusal toprak bütünlüğünün korunması, suçun engellenmesi ve özellikle olayın meydana geldiği dönemde Türkiye'nin güneydoğu bölgesindeki terör eylemlerini önleme gibi meşru amaçlar taşıdığını ifade etmektedir.

AİHM, Türkiye'nin Güneydoğu bölgesinde ciddi çatışmaların sürdüğü bir dönemde yerel makamların ulusal güvenliğin ve kamu güvenliğinin sürdürülmesine yönelik olarak önlem almasını haklı kılan bir etkiye sahip olduğunu kabul etmektedir. Bu nedenlerle şikâyet konusu edilen müdahale AİHS'nin 10 § 2. fıkrasında yer alan meşru amaçlan sağlamaya yöneliktir. (Bkz. Yalçın Küçük-Türkiye no: 28493/95, § 31, 5 Aralık 2002, E.K.-Türkiye no:28496/95. § 67. 7 Şubat 2002 ve sözü edilen Zana-Türkiye kararları, s. 2539, § 10).

C. "Demokratik bir toplum için gereklilik"

AİHM başvurana yönelik alınan önlemlerin "demokratik bir toplum için gerekli" olup olmadığını incelemeyi kararlaştırmıştır. Mahkeme bu anlamda temel prensiplerle ilgili içtihatları hatırlatmaktadır.(Bkz. 23 Nisan 1992 tarihli Castells-İspanya kararları, seri:A no:236 §46; Fressoz ve Roire-Fransa kararı no:29183/95, § 45, AİHM 1999-I; Öztürk-Türkiye no:22479/93, § 64, AİHM 1999-VI; Nilsen ve Johnsen-Norveç no:31457/96, § 52, AIHM 2000-1. Yağmurdereli-Türkiye kararları, no:29590/96, §§ 42-44, 4 Haziran 2002, ve sözü edilen Küçük kararı, § 37).

1. Genel ilkeler

İfade özgürlüğü demokratik bir toplumun zorunlu temellerinden birini, toplumun ilerlemesi ve her bireyin özgüveni için gerekli temel şartlardan birini teşkil etmektedir. 10. maddenin 2. paragrafı uyarınca, bu kabul gören veya zararsız veya kayıtsızlık içeren "'bilgiler" ve "fikirler" için değil, aynı zamanda kırıcı, şok edici veya rahatsız edici olanlar için de geçerlidir. Bunlar, "demokratik bir toplumun" olmazsa olmazı çokseslilik, tolerans ve hoşgörünün gerekleridir.

Hükümete karşı yapılması müsaade edilen eleştirinin boyutları bir vatandaş veya bir politikacıya yapılan eleştiriden daha fazladır. Demokratik bir sistemde Hükümetin fiil ve ihmalleri sadece düzen ve yargı otoritelerinin değil, kamuoyunun da incelemesine açık olmalıdır. Dahası, Hükümetin egemen konumu, özellikle muhaliflerin eleştirilerine ve haksız saldırılarına cevap vermek için diğer yöntemlerin uygulanmasının mümkün olduğu durumlarda cezai işlemlere başvurmakta çekingen davranmasını gerekli kılmaktadır. Bununla beraber kamu düzeninin güvencesi olan Devlet otoritelerinin bu ihtarlarda aşırıya gitmeden uygun biçimde tepki vermek amacıyla alınan önlemleri Ceza Hukuku bile olsa, benimsemesi konusu açık bırakılmıştır.

AİHS'nin 10 § 2 fıkrasında belirtilen anlamda "zaruri" sıfatı "acil bir toplumsal gereklilik" anlamındadır. Akit Devletler anılan ihtiyacın mevcut olup olmadığının değerlendirilmesi konusunda belli bir marja sahiptir. Ancak yasalar ve bağımsız mahkemeler tarafından verilen kararlar aracılığıyla uygulanan bu marj Avrupa denetimi ile iç içe olmalıdır. Mahkeme bu sebeple, bir "sınırlamanın" Sözleşme'nin 10. maddesinin güvencesinde olan ifade özgürlüğü ile bağdaşıp bağdaşmadığı konusunda nihai kararı verme yetkisini haizdir.

Bu denetimi yaparken AİHM, yerel mahkemelerin yerini ikame etme gibi bir sorumluluk üstlenmediğini fakat alınan kararların ve yapılan müdahalelerin ifade özgürlüğünü güvence altına alan 10. maddeye yönelik bir kısıtlama getirip getirmediğini denetim altına aldığını eklemektedir.(sözü edilen E.K.kararı, §§ 69-71).

2. Sözü edilen prensiplerin uygulanması

a) Tarafların görüşleri

Hükümet yukarıda ortaya koyduğu görüşler ışığında başvurana verilen cezanın "demokratik bir toplum izin zaruret" taşıdığını savunmaktadır.

Başvuran savlarını yinelemektedir,

b) Mahkemenin değerlendirmesi

AİHM. dava unsurları ışığında yetkililer tarafından yapılan "yasal müdahale"'nin kapsam olarak "meşru amaca yönelik" ve "yerinde ve yeterli" olup olmadığının incelenmesi gerektiğini belirtmektedir.(Bkz. diğerleri arasında Yağmurdereli kararı § 48 ). Bunun dışında davamı türü ve verilen cezanın ağırlığı yapılan müdahalenin orantılığını ölçmek açısından dikkate alınması gereken unsurlardır.

Mahkeme, başvuranın HADEP'in Nevroz kutlamaları çerçevesinde 22 Mart 1997 tarihinde Ankara da düzenlemiş olduğu bir açık hava mitingi sırasında, Türkiye'nin ekonomik durumunu, işçi kesimini, kürt kökenli vatandaşları baz alarak Güneydoğu Anadolu bölgesinde yaşanan olayları içeren siyasi içerikli bir konuşma yaptığı tespitinde bulunmaktadır. AİHM'ye göre başvuran kürt efsanesi kahramanı Kawa'yı referans kaynağı alarak "Kawa'nın bugünkü neferleri olarak" emperyalizme karşı mücadele ederek işçi sınıfını özgürleştirerek güçlendirme çağrısında bulunmuş. Türkiye'nin güneydoğusundaki "savaş", "katliam" gibi sözcüklerle öncelikli olarak kürt halkı ile dayanışma mesajı vermiştir. AİHM başvuranın yine "onlar" sözcüğü ile kürt halkını ve işçi kesimini yok etmeye çalışanlardan söz etliğini eklemektedir.

AİHM. Ankara Devlet Güvenlik Mahkemesinin 22 Ekim 1997 tarihli kararında başvuranın Nevroz kutlamaları sırasında halk arasında din, dil ve etnik kökene dayalı olarak ayrımcılık yaparak kin ve düşmanlığa tahrik etme suçundan mahkum ettiğini hatırlatmaktadır.

AHİM mahkemenin bu yöndeki içtihatlarını dikkate alarak AİHS'nin 10 § 2 maddesi uyarınca siyasi bir söylem ya da kamu genel menfaatlerini ilgilendiren alanlarda yapılan konuşmalara ifade özgürlüğü çerçevesinde herhangi bir kısıtlama getirilemeyeceğinin altını çizmekte, (Bkz. Sener Karataş-Türkiye kararı 33179/96. § 37. 9 Temmuz 2002 başvuranın Taşımacılık Sektörü İşçi Sendikası sekreteri sıfatıyla Nevroz bayramı sırasında bir konuşma yaptığını belirtmektedir. Bu bağlamda adı geçenin Türk siyasi yaşamının bir aktörü olarak kendini ifade etmesi karşısında uygulanan ulusal yasalar demokratik kaidelerle bağdaşmamaktadır. Adı geçen, ne şiddet kullanımını ne de orduya karşı ayaklanmayı dile eksizin konuşmasını yapmıştır. (Bkz. a contrario, sözü edilen Zana kararı. §§ 57-56; ve sözü edilen Sürek kararı (no1), §§ 62-65 ve Sürek (no3) §§ 40-42).

AİHM, meydana gelen olayların bütününü özellikle teröre karşı verilen mücadelenin güçlüklerini dikkate almakta, (Bkz. İbrahim Aksoy-Türkiye no:28635/95, 30171/96 ve 34535/97, § 60, 10 Ekim 2000 ve söz edilen Incal kararı s. 1568) Nevroz bayramı nedeniyle Ankara'da barışçıl amaçlarla düzenlenen bu toplantıya katılan bir grubun ihtilaflı bir an uzak "ulusal güvenlik", "kamu emniyeti", ve "toprak bütünlüğü" sınırlan içinde konuşmalarını yaptıklarını gözlemlemektedir.

AİHM ayrıca başvurana verilen bir yıl hapis ve 860.000 T.L. para cezasının ağırlığının da altını çizmektedir.

Yukarıda söz edilen unsurlar ışığında yapılan müdahale "demokratik bir toplum için zaruret" niteliğini taşımamaktadır. Bununla birlikte Mahkeme, başvurana verilen mahkumiyet kararının öngörülen amaçlarla orantısız olduğuna itibar etmektedir. Bu nedenle AlHM, AİHS'nin 10. maddesinin ihlal edildiği sonucuna varmıştır.

II. AİHS'NİN 6. MADDESİNİN İHLAL EDİLMESİNE İLİŞKİN

A. Devlet Güvenlik Mahkemesinin bağımsızlığı ve tarafsızlığı üzerine

Başvuran hakkında mahkumiyet kararı alan, bünyesinde askeri hakimin yer aldığı Devlet Güvenlik Mahkemesinin "bağımsız ve tarafsız" olmadığını ileri sürerek hakkaniyete uygun olarak yargılanmadığından şikayetçi olmakta ve AİHS'nin 6 § 1 maddesinin ihlal edildiğini ileri sürmektedir.

Hükümet ilk olarak Devlet Güvenlik Mahkemelerinin Anayasanın 143. maddesine ve Devlet Güvenlik Mahkemelerinin kuruluşuna ilişkin 2845 sayılı yasaya dayalı olarak oluşturulduğunu hatırlatmaktadır. Mahkemenin bu doğrultudaki içtihatlarına göndermede bulunan Hükümet başvuranın bağımsız ve tarafsız bir mahkemede yargılandığını savunmakta. 18 Haziran 1999 tarihli 4338 sayılı yasa ile Devlet Güvenlik Mahkemesinin yapısında değişikliğe gidildiğini ve artık hiçbir askeri hakimin sözü edilen mahkemede yer almadığını eklemektedir.

AİHM, 28 Ekim 1998 tarihli Çıraklar - Türkiye kararındaki şikayetlerin benzerlerinin ileri sürüldüğünü hatırlatmıştır. AİHM, DGM'de görev alan askeri hakimlerin statüsünün bağımsızlık ve tarafsızlıkları konusunda tartışma yarattığı sonucuna varmış ve bu hakimlerin görevli olmaları nedeniyle amirlerinden emir aldıklarını, askeri disipline tabi olduklarını ve atamalarına ilişkin kararların büyük ölçüde idari yetkililer ve ordu tarafından alındığını vurgulamıştır (Bkz. söz edilen Incal kararı s. 1571, § 68).

AİHM, Tük yasalarının AİHS kararlarına uygun biçimde değiştirildiğini belirtmiştir. (Bkz. Sadak ve diğerleri-Türkiye davası, no: 29900/96. 29901/96, 29902/96 ve 29903/96 § 68 AİHM 2001-VIII). Ancak görevinin konuyla ilgili koşulların değerlendirilmesiyle sınırlı olduğunu ifade etmiş ve olay tarihinden itibaren bazı değişikliklerin yapılması nedeniyle mevcut davadaki şikayetlerin geçerliliğini yitirmediği sonucuna varmıştır.

AİHM, görevinin DGM'nin işleyiş şeklinin başvuranın adil yargılanma hakkını ihlal edip etmediğini, özellikle de tarafsız olarak incelendiğinde başvuranların kendilerini yargılayan mahkemenin bağımsızlığı ve tarafsızlığına ilişkin haklı bir endişesinin olup olmadığını tespit etmek olduğunu belirtmektedir. (Bkz. yukarıda anılan Incal Kararı, s. 1572, § 70 ve yukarıda Çıraklar kararı. 3072, § 38).

Bunun dışında AİHM, mevcut davanın Incal ve Çıraklar kararlarından ayrı değerlendirilmesi için hiçbir neden bulunmadığını, başvuranın aralarında askeri hakimlerin de yer aldığı DGM heyeti karşısında halk arasında din, dil ve etnik kökene dayalı olarak ayrımcılık yaparak kin düşmanlığa tahrik etmen suçuyla itham edilerek yargılandığını belirtmektedir. Üstelik Ankara Devlet Güvenlik Mahkemesinin davanın gerekçesine yabancı mülahazalar ışığında başvuran hakkında sebepsiz bir yargı kararı aldığı sonucu çıkmaktadır. Bu nedenle başvuranın bu yargı makamının tarafsız ve bağımsız olmadığı yönündeki şüphelerinin dikkate alınması gerekmektedir. (sözü edilen Incal kararı s. 1573, § 72 ).

Bu nedenle AİHM, başvuranı yargılayıp mahkum eden Ankara Devlet Güvenlik Mahkemesinin AİHS'nin 6.maddesinde yer alan bağımsız ve tarafsız bir mahkeme niteliğini taşımadığı sonucuna varmaktadır.

B. Yargıtay'daki sürece ilişkin

Başvuran kendisine Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının tebliğnamesin, tebliğ etmeyen Yargıtay'ın silahların eşitliği ilkesini tanımadığını ileri sürmekte ve AİHS'nin 6 §§ l ve 3 b) maddelerine göndermede bulunmaktadır.

Hükümet, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının tebliğnamesinin Yargıtay kararını bildirmek üzerine tarafların talebi üzere edinilebileceğini beyan ederek Başsavcının görüşünün Yargıtay'ın yeni karar almasında veya yeni yükümlülükler getirmesinde bağlayıcı bir unsur olmadığını savunmakta bu yönde Bulul-Avusturya kararına göndermede bulunmakladır (22 Şubat 1996, karar 1996-II, § 3).

Hükümet, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının tebliğamesinin 17 Aralık 1997 tarihinde sunulduğunu ve Yargıtay'ın kararının 21 Ocak 1998 tarihinde aldığını dile getirerek başvurana sözkonusu kararın içeriğini edinmesi amacıyla bir aydan fazla bir zaman tanındığını savunmakta, yürürlükle olan uygulamaya göre başvuranın veya yasal temsilcisinin açmış oldukları davanın her aşamasına ilişkin bilgiyi elde etme haklarına sahip olduklarını eklemektedir.

Yukarıda söz edilen gerekçeler ışığında AİHM, başvuran hakkında yerel mahkemelerde yürütülen süreci hakkaniyete uygun bir yapıda olup olmadığı hususundaki şikayetlerin daha önce yanıtlandığı görüşüne dayanarak sözkonusu yargı sürecine ilişkin AİHS'nin 6. maddesi uyarınca yapılan diğer şikayetlerin incelenmesine gerek olmadığı sonucuna varmaktadır.

III. AİHS'NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI ÜZERİNE

AİHS'nin 41. maddesinde yer alan unsurlar

BU SEBEPLERDEN DOLAYI MAHKEME OYBİRLİĞİYLE,

1- Ankara Devlet güvenlik Mahkemesinin bağımsız ve tarafsız bir mahkemeden uzak bulunması nedeniyle AİHS'nin 6 § 1 maddesinin ihlal edildiğine ;

2- AİHS'nin 6 §§ 1 ve 3 maddelerince yapılan diğer şikayetlerin incelenmesine gerek olmadığına;

3- Başvurana yapmış olduğu konuşma nedeniyle verilen mahkumiyet kararı ile AİHS'nin 10. maddesinin ihlal edildiğine;

4a) AİHS'nin 44 § 2 maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde, miktara yansıtılabilecek KDV, pul, harç ve masraflarla birlikte (net olarak), ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden T.L.'ye çevrilmek üzere Savunmacı Hükümetin başvurana :

i. manevi tazminat olarak 8.000 (sekiz bin ) Euro ödemesine;
ii. Avrupa Konseyinin adli yardım başlığı altında verdiği 630 Euro'luk miktar düşülmek üzene masraf ve harcamalara ilişkin 1.500 (bin beş yüz) Euro ödemesine;

b) Ödemenin öngörülen süre içerisinde yapılmaması durumunda, sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ve ödemenin yapılmasına kadar, Hükümetin, Avrupa Merkez Bankasının o dönem için geçerli faizinin üç puan fazlasına eşit oranda basit faiz uygulamasına;

5, Adil tazminata ilişkin diğer taleplerin reddine ;

KARAR VERMİŞTİR.

İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM'nin iç tüzüğünün 77 §§ 2 ve 3. maddelerine uygun olarak 23 Eylül 2003 tarihinde yazıyla bildirilmiştir.

 

 

 

Bu site telif yasaları kapsamında koruma altındadır.

Site içeriğinin ticari amaçla kopyalanması ve kullanılması yasaktır.

Copyright 2010 BETA